Verkiezingen blijven een verre droom
De parlements- en presidentsverkiezingen in Haïti zouden op 30 augustus plaatsvinden. Het zouden de eerste verkiezingen zijn sinds de moord op president Jovenel Moïse in 2021. De autoriteiten hebben de verkiezingen echter uitgesteld tot december. Toch blijft zelfs die datum onzeker. Het idee van verkiezingen lijkt een verre droom. Gewapende bendes hebben grote delen van het land in hun greep.
Eind 2025 waarschuwde de voorzitter van de Voorlopige Kiesraad al voor de situatie. “Het herstel van de veiligheid is een voorwaarde voor het houden van de eerste ronde.” Sindsdien is de zogenaamde 'Parel van de Antillen' elke dag dieper in chaos weggezakt. Daarom blijft onzeker of de verkiezingen daadwerkelijk plaatsvinden.
Gewapende bendes breiden hun macht uit
Gewapende bendes controleren nu tussen de 70% en 90% van de hoofdstad, Port-au-Prince. Ook hebben zij grote invloed in de strategische departementen Artibonite en Centre. Bovendien blijven ze hun macht uitbreiden. De bendes heffen illegale tol op belangrijke wegen. Daardoor zijn zij feitelijk de heersers van grote delen van het land. Tegelijkertijd zaaien ze terreur onder de bevolking.
Gewapende bendes zijn niet nieuw in Haïti. Hun aanwezigheid gaat al enkele decennia terug. In de jaren negentig werden ze echter bijzonder machtig. President Aristide vreesde toen een staatsgreep. Daarom ontmantelde hij het leger en richtte hij een parallelle militie op. Die militie moest de bevolking intimideren.
Een belangrijk keerpunt volgde in 2018. De regering deed toen een beroep op de bendes om een grote volksopstand neer te slaan. Daarmee opende de regering de doos van Pandora. Sindsdien breidden de bendes hun invloed vrijwel straffeloos uit. Ze gebruiken daarvoor moorden, ontvoeringen en allerlei illegale activiteiten. Bovendien profiteren ze van de politieke en economische crisis. Zo versterken zij hun macht steeds verder.
Kerk in Haïti crisis: laatste steunpilaar
In deze sfeer van angst blijven de instellingen verder instorten. Toch blijft de Kerk het lijdende volk bijstaan. De bendes hebben tegelijkertijd een verwoestende invloed op de tien bisdommen van het land.
In Port-au-Prince hebben veertig parochies hun deuren moeten sluiten. Op het centrale plateau zijn ongeveer vijftien parochies gesloten. In Artibonite gaat het om nog eens tien parochies. De andere bisdommen blijven voorlopig relatief onaangetast. Toch leven ook zij voortdurend met de angst dat het geweld zich uitbreidt.
De Kerk stelt als enige instelling openlijk de controle van de bendes aan de kaak. Daardoor is zij een belangrijk doelwit geworden. “Wij zijn de laatste resterende steunpilaar: moreel, ethisch, spiritueel en profetisch... Daarom willen ze ons uit de weg ruimen.” Dat zegt bisschop Joseph Gontrand Décoste van het bisdom Jérémie. Hij sprak hierover met Kerk in Nood (Aid to the Church in Need).
Priesters en religieuzen doelwit van geweld
Op 31 maart 2025 sloeg het geweld opnieuw hard toe in Mirebalais, in het centrum van Haïti. Gewapende bendes vermoordden daar de zusters Evanette en Jeanne tijdens hun missiewerk. Beiden behoorden tot de Kleine Zusters van Sint-Thérèse van het Kind Jezus. De herinnering aan hun dood is nog altijd vers. Ook in de eerste zeven maanden van 2026 ging het geweld door. Een seminarist werd vermoord en twee priesters werden ontvoerd. Maar 2024 was misschien een van de moeilijkste jaren. Toen ontvoerden bendes negen religieuze zusters, vijf broeders en vier priesters.
Ook talrijke religieuze instellingen zijn aangevallen en gedwongen te sluiten. Bendes bestormden gebouwen en staken die vervolgens in brand. Soms maakten ze van de gebouwen hun eigen uitvalsbasis. Veel katholieke scholen ondergingen hetzelfde lot. Sommige van die scholen hadden een geschiedenis van meer dan een eeuw. Niemand weet of de Kerk deze gebouwen ooit terugkrijgt. Evenmin weet iemand in welke staat ze dan zullen verkeren.
Kerk blijft zich aanpassen
Te midden van deze dramatische situatie zet de Kerk haar werk voort. Ze past zich voortdurend aan en houdt vast aan haar vertrouwen.
Bisschop Décoste vertelt daarover aan Kerk in Nood. “In het Creools zeggen we: Pitit Manman Marie pa janm pèdi batay.” Hij vervolgt: “Dat betekent: De kinderen van de Maagd Maria verliezen nooit een strijd! Daarom gaan we door.”
De Kerk heeft inmiddels online onderwijsprogramma’s opgezet. Ook vangt zij duizenden ontheemden op in de zuidelijke en westelijke bisdommen. Daarnaast zenden diocesane radiostations missen en religieuze programma’s uit. Waar mogelijk houdt de Kerk bedevaarten en processies in stand. Vaak trotseren gelovigen de onveiligheid om deel te nemen aan belangrijke vieringen. Dat gebeurt bijvoorbeeld tijdens de kruisweg of tijdens de grote Mariafeesten.
Kleine wonderen tussen het geweld
Af en toe gebeuren er zelfs kleine wonderen. In Port-au-Prince ligt een gebied dat bekendstaat als 'Village de Dieu'. Gewapende bendes controleren dit gebied. Daar moest de parochie van Sint-Bernadette haar deuren sluiten. Rond het patroonsfeest gebeurde echter iets onverwachts. De bendes eisten zelf dat de parochie weer zou opengaan. Ook wilden zij dat de feestelijkheden zouden plaatsvinden.
Seminaristen studeren onder levensgevaar
Bijna 200 diocesane seminaristen zetten hun studie zo goed mogelijk voort. Tegelijkertijd lopen zij iedere dag gevaar. Het Interdiocesane Groot-Seminarie van Onze-Lieve-Vrouw van de Altijddurende Bijstand staat namelijk in Port-au-Prince. Soms moeten de seminaristen zich op de grond werpen. Daarna zoeken zij bescherming onder hun bed. Zo proberen zij te voorkomen dat een verdwaalde kogel hen raakt. Ook de reizen tussen het seminarie en de parochies zijn uiterst gevaarlijk. Soms zijn die reizen zelfs volledig onmogelijk.
Toch weigert de Kerk de hoop op te geven. “We blijven bidden, zingen en dansen. In Haïti zeggen we: Zolang ze ons hoofd nog niet hebben afgehakt, hebben we nog hoop om een hoed te dragen. Daarom verliezen we nooit de hoop”, besluit bisschop Décoste met een glimlach.
Vervolgens benadrukt hij het belang van internationale steun. “Dit vermogen tot veerkracht is mogelijk dankzij de grote steun die we voelen. Van organisaties als Kerk in Nood. Jullie gebeden geven ons enorm veel kracht. Zonder die gebeden zouden we niet door kunnen gaan. Hartelijk dank, uit de grond van mijn hart!”
Kerk in Nood ondersteunt de Kerk in Haïti via verschillende projecten. Daaronder vallen diocesane radiostations en initiatieven op het gebied van zonne-energie. Ook helpt Kerk in Nood bij de opleiding en het levensonderhoud van priesters, religieuze zusters en catechisten.
