Christenen in het Heilig Land hebben het zwaar. Door de conflicten zijn er minder bedevaartgangers en toeristen. Vooral jongeren en gezinnen zien minder toekomstperspectief, waardoor hun aantal blijft dalen. Dat zei de benedictijnse abt Nikodemus Schnabel in gesprek met Kerk in Nood (ACN). Afgelopen week nog werd de aanval van een joods-orthodoxe man op een Franse zuster groot nieuws. Discriminatie is echter al jaren aan de gang. Hij schetst een somber beeld van de christelijke aanwezigheid in de regio.
Op beelden is te zien hoe een Franse zuster in Oost-Jeruzalem, waar de Oude Stad ligt, wordt aangevallen. Haar belager lijkt een joods-orthodoxe man te zijn. Hij draagt een keppeltje en tzitzit, de rituele kwastjes die door joden aan een gebedskleed worden bevestigd. De vrouw werd plots door haar belager geduwd, waardoor ze haar hoofd stootte tegen een stenen blok. De man leek vervolgens weg te lopen, maar keerde daarna toch om de vrouw nog te schoppen terwijl ze op de grond lag.
Uit het rapport over godsdienstvrijheid van Kerk in Nood (ACN) blijkt dat een gewelddadig incident als dit niet heel gebruikelijk is, maar dat incidenten van intimidatie en agressie tegen christenen de laatste jaren vaker voorkomen. Ook is vaker vandalisme gepleegd op het terrein van kerken in Jeruzalem.
Vooral oorlog en economische onzekerheid reden uittocht
Volgens de abt kampen christenen met oorlog, economische onzekerheid en een voortdurende uittocht van gelovigen. “Als je denkt dat dit een eldorado van het christendom is, dan is de werkelijkheid anders,” verklaarde hij. “Alle christenen samen vormen minder dan twee procent van de bevolking. Zelfs vijf of zes procent zou al veel zijn.” Hij wijst erop dat zelfs sterk geseculariseerde regio’s in Europa meer christenen tellen dan het Heilige Land.
Kerk leeft tussen rijkdom en kwetsbaarheid
Abt Nikodemus leidt kloosters die verbonden zijn aan belangrijke plaatsen uit het paasverhaal. Daarbij horen het Cenakel in Jeruzalem en Tabgha aan het Meer van Galilea. Vanuit die achtergrond spreekt hij over een lokale Kerk die tegelijk rijk en kwetsbaar is.
Volgens de abt kent Jeruzalem een grote christelijke diversiteit. In de stad bevinden zich dertien historische Kerken. Zes daarvan zijn katholiek en zeven niet-katholiek. “Het is een kleurrijke werkelijkheid met veel verschillende tradities,” vertelt hij. Toch schuilt achter die diversiteit een kleine gemeenschap.
Families en jongeren verdwijnen
De bisschoppenconferentie van Cyprus, Israël, Palestina en Jordanië telt 24 leden. Dat weerspiegelt volgens hem de complexe kerkelijke situatie in de regio. Tegelijkertijd neemt het aantal christenen verder af. “De plaats waar de belangrijkste gebeurtenissen van ons geloof plaatsvonden, dreigt zijn oorspronkelijke christelijke bevolking te verliezen,” waarschuwt hij.
Volgens de abt dreigt het Heilig Land een christelijk 'Disneyland' te worden. “De heilige plaatsen zullen blijven bestaan, met priesters en monniken. Maar misschien verdwijnen christelijke families, jongeren en gewone geloofsgemeenschappen.”
Diverse groepen christenen
Binnen de Latijnse Kerk onderscheidt hij drie belangrijke groepen. De eerste groep bestaat uit Arabischsprekende Palestijnse katholieken. Zij wonen al eeuwenlang in de regio. Binnen die gemeenschap leven christenen in Israël, Jeruzalem, de Westelijke Jordaanoever en Gaza onder verschillende omstandigheden. De kleine christelijke gemeenschap in Gaza noemt hij bijzonder kwetsbaar. Volgens hem leeft zij onder “dubbele bezetting”. Daarmee bedoelt hij oorlog en blokkades van buitenaf én onderdrukking door Hamas. De tweede groep bestaat uit Hebreeuwssprekende katholieken. Vaak gaat het om gemengde gezinnen die geïntegreerd zijn in de Israëlische samenleving. “Het is een nieuw fenomeen,” aldus de abt.
De derde groep vormt volgens hem de grootste gemeenschap. Dat zijn meer dan 100.000 katholieke migranten en asielzoekers. Velen komen uit de Filipijnen, India, Sri Lanka, Afrika, Oost-Europa en Latijns-Amerika. Zij werken vooral in de zorg, bouw en landbouw. “Zij behoren in veel opzichten tot de meest kwetsbaren,” verklaarde hij. De abt sprak zelfs over moderne slavernij. Sommige migranten verliezen hun paspoort en kunnen nauwelijks van werkgever veranderen. Ook raken gezinnen langdurig gescheiden.
Daarnaast bekritiseerde hij wetten die moederschap onder buitenlandse werkneemsters bemoeilijken. “In de ogen van het systeem lijkt 'ja zeggen tegen het leven' soms de grootste misdaad,” zei hij. Daarmee verwees hij naar vrouwen die abortus weigeren. Volgens hem vormt deze groep een verborgen pijler van de Kerk in het Heilige Land.
Mensen vertrekken
Voor lokale christenen vormt economische overleving de grootste uitdaging. Volgens abt Nikodemus is ongeveer zestig procent van de Arabischsprekende christenen afhankelijk van toerisme. “Het laatste goede jaar was 2019,” zei hij. Sindsdien hebben de coronapandemie, conflicten en instabiliteit het toerisme zwaar getroffen. Daardoor verloren veel gezinnen hun inkomen. “Mensen vertrekken omdat zij geen toekomst meer zien,” verklaarde hij tegenover de vertegenwoordigers van Kerk in Nood.
Volgens hem zijn betaalbare woningen en werkgelegenheid essentieel om christelijke families in de regio te houden. Veel christenen voelen zich bovendien vergeten binnen zowel de Israëlische als Palestijnse nationale verhalen. “Zij hebben vaak het gevoel dat hun aanwezigheid er niet toe doet,” aldus de abt.
Kerk kiest geen politieke zijde
De abt benadrukte dat de lokale Kerk geen partij kiest in het conflict. “Wij zijn niet pro-Israël of pro-Palestina, maar pro-mens,” verklaarde hij in een eerder interview. Volgens hem weerspiegelt die houding de realiteit van een Kerk die aanwezig is in Israël, Gaza, de Westelijke Jordaanoever en migrantengemeenschappen.
Hij verwees ook naar de gebeurtenissen van 7 oktober 2023. Daarbij kwamen katholieke migranten om het leven nadat zij weigerden ouderen achter te laten. “Zij vluchtten niet weg. Zij bleven bij de mensen die aan hen waren toevertrouwd,” vertelde hij. Tijdens de uitvaartmis werd eerst gebeden voor de slachtoffers in Gaza. Daarna volgde een gebed voor de bekering van de daders van het geweld. “Dat was buitengewoon,” zei hij. “Bidden voor je vijanden, dat betekent christen zijn in deze regio.”
Toenemende vijandigheid tegen christenen
Abt Nikodemus waarschuwde ook voor groeiende vijandigheid vanuit extremistische Joodse groepen. Hij noemde incidenten zoals bespugen, vandalisme, brandstichting, vernielingen en haatgraffiti. Volgens hem gaat het niet langer om geïsoleerde incidenten.
De abt bekritiseerde ultranationalistische religieuze groepen en wees op politici die zulke houdingen mogelijk maken. Tegelijk benadrukte hij dat niet alle Israëlische Joden deze opvattingen delen. Sommige Joodse groepen verdedigen juist christelijke gemeenschappen. Daarnaast uitte hij kritiek op het zogenoemde christelijk zionisme. Volgens hem botst dat met het Evangelie wanneer geweld wordt gerechtvaardigd of Palestijns lijden wordt genegeerd.
Heilige plaatsen dreigen lege symbolen te worden
Volgens de abt blijft de Kerk ondanks haar kleine omvang van groot belang voor de samenleving. Christelijke gemeenschappen onderhouden scholen, ziekenhuizen en sociale projecten. Daarmee hebben zij meer invloed dan hun aantallen doen vermoeden. Kerk in Nood ziet zijn getuigenis als een waarschuwing. Zonder levende christelijke gemeenschappen dreigen Jeruzalem, Bethlehem en Nazareth lege symbolen te worden. “Er is geen Aankondiging zonder Nazareth, geen Kerstmis zonder Bethlehem en geen Pasen zonder Jeruzalem,” besloot de abt.
