Oprichter van Kerk in Nood is de Nederlandse pater Werenfried van Straaten. Deze energieke Norbertijn vroeg de Belgen en Nederlanders direct na de oorlog om zorg voor thuisloze Duitsers. En bracht zo verzoening! Een korte biografie over deze bijzondere man.

Jeugd
Pater Werenfried werd geboren in 1913 in Mijdrecht als Philip van Straaten. Vanzelfsprekend zou hij net als zijn vader onderwijzer worden. Zijn ouders wilden altijd al dat een van hun zonen priester zou worden, maar beide andere zonen waren al toegetreden tot de Augustijnen. De derde zoon zou dus in de voetstappen van vader Van Straaten treden. Zelf was hij het liefst kunstschilder geworden, maar hij voldeed aan de wensen van zijn ouders en volgde een klassieke studie. Als student was Philip erg geïnteresseerd in maatschappelijke kwesties en hij richtte zijn eigen krant op. Ook richtte hij een politieke partij op, maar die was geen lang leven beschoren.

Naar het klooster
Het was een grote verrassing toen Philip in 1934 toetrad tot de Norbertijnen in Tongerlo, België, vooral omdat hij juist verliefd was geworden. In het klooster bezegelde zijn zwakke gezondheid bijna zijn lot en had hij het klooster bijna verlaten. De artsen verklaarden dat zijn gestel het niet toeliet om de normale activiteiten van een priester uit te oefenen. Maar God had andere plannen met hem. Dus bleef hij voorlopig in het klooster als de secretaris van de abt, totdat het moment kwam dat hij de naam 'Werenfried' (wat 'strijder voor de vrede' betekent), die hij als religieus had aangenomen, tot een levensprogramma zou maken.

Geen plaats in de herberg
Met Kerst 1947 schreef de jonge Norbertijner priester (Werenfried was toen 34 jaar oud) een artikel met de titel “Vrede op aarde? Geen plaats in de herberg”. Met dit artikel riep hij het Belgische volk op om de 14 miljoen thuisloze Duitsers te helpen die na de Tweede Wereldoorlog uit de oostelijke regio’s waren verbannen. Ruim 6 miljoen van hen waren katholiek.

Niemand had zich ooit kunnen voorstellen dat dit het begin zou worden van de geboorte van een charitatieve instelling die vandaag de dag uitreikt naar zo’n 140 landen over de hele wereld. Het waren toen nog gure tijden. Europa was een grote ruïne en vele Belgen rouwden om hun geliefden die waren gedood door de Duitsers. De ruwe oorlogswonden lagen nog open. Maar pater Werenfried was zo geraakt door de ellende van het Duitse volk, vooral degenen die waren verbannen uit het oosten, dat hij niet kon zwijgen. Hij moest luid en duidelijk roepen.

Het onwaarschijnlijke gebeurde. Werenfried's oproep ontketende een enorme golf van gulheid en offerbereidheid onder de Belgen en later ook onder de Nederlanders. Een van de eerste dingen die pater Werenfried aan het Belgische volk op het platteland vroeg was spek, zodat hij op zijn minst de enorme lichamelijke honger van de vluchtelingen kon stillen. Hij realiseerde zich namelijk al snel dat de plattelandsmensen waarschijnlijk niet over veel geld zouden beschikken, maar wel degelijk over voldoende voedsel dat ze konden en wilden delen. Pater Werenfried zamelde zoveel spek in dat hij al gauw de bijnaam 'Spekpater' kreeg.

Rugzakpriesters en kapelwagens
Vanaf 1948 werkte pater Werenfried nauw samen met mgr. Kindermann. Deze bisschop was verantwoordelijk voor een vluchtelingenorganisatie en voor een seminarie voor vluchtelingen uit het oosten in de stad Königstein, in de buurt van Frankfurt (Duitsland). Daar lanceerde pater Werenfried zijn programma om vervoersmiddelen ter beschikking te stellen voor de vele ‘rugzakpriesters’: katholieke priesters onder de vluchtelingen die probeerden om hun verspreide kuddes te dienen in het door de oorlog verwoeste Duitsland. In 1950 financierde hij de eerste ‘kapelwagens’: omgebouwde bussen die als mobiele kerken de Eucharistie en de sacramenten naar de verstrooide katholieke vluchtelingen in Duitsland brachten.

De lichamelijk zwakke jonge novice van 1934 bleek een briljante organisator, een krachtige spreker in het openbaar en een bijzonder succesvolle volksmissionaris. Hij preekte met gemak zo’n 90 keer per maand in diverse kerken en erkende vrolijk dat bedelen zijn ware roeping was. Zelfs op zijn oude dag ging hij na de Mis nog wel eens achter de kerk zitten met zijn afgedragen legendarische miljoenenhoed om geld in te zamelen voor zijn doel.

In 1953 verscheen pater Werenfriend's eerste kleine handschreven nieuwsbrief ‘De Echo’. Tegenwoordig verschijnt de 'Echo der Liefde' tweemaandelijks in zeven talen met in totaal 700.000 exemplaren.

Door de jaren heen
In 1956, tijdens de Hongaarse opstand, reisde pater Werenfried naar Budapest waar hij kardinaal Mindsenty ontmoette, die zojuist was vrijgelaten uit de gevangenis. Het was het begin van een hulpvloed voor de Kerk in Hongarije. In 1959 reisde pater Werenfried door Azië voor bezoeken aan vluchtelingengebieden en voor een ontmoeting met moeder Teresa in haar ‘Huis van de Stervenden’ in Calcutta. In 1960 werd zijn eerste boek gepubliceerd: ‘Ze noemen mij Spekpater’. In 1962 nam pater Werenfried deel aan het Tweede Vaticaans Concilie als ‘peritus’ oftewel deskundige. Hij ontmoette 60 bisschoppen van achter het IJzeren Gordijn die direct of indirect hulp ontvingen van Kerk in Nood. In 1965, tijdens de Simba opstand, bezocht pater Werenfried Belgisch Congo (nu Congo Kinshasa). Een jaar later stichtte hij samen met de Belgische zuster, moeder Hadwych, de religieuze gemeenschap ‘Dochters van de Verrijzenis’. Het was in zekere zin een unieke congregatie, omdat deze open stond voor jonge Afrikaanse vrouwen zonder vooropleiding.

In 1969 publiceerde pater Werenfried zijn boek ‘Waar God schreit'. Met het ineenstorten van de communistische regimes in Oost-Europa kreeg het werk van Kerk in Nood een nieuwe dimensie. In vele landen van het voormalige communistische blok werd pater Werenfried nu hartelijk welkom geheten. Hij verdubbelde de inspanning van Kerk in Nood voor deze regio. Het was nu veel gemakkelijker geworden om de behoeftige Kerk te helpen op te staan uit de ruïnes, en om het pastoraat en de evangelisatie in de voormalige communistische landen te herbouwen. Op 30 maart 1991 keerde het geestelijk hoofd van de Oekraïens Grieks-katholieke Kerk, kardinaal Lubachivsky, terug van zijn gedwongen verblijf in Rome. Pater Werenfried reisde met hem mee, en tegenover honderdduizenden gelovigen beloofde hij hem het kerkelijk leven te herbouwen.

Grieks-katholieke Kerk
werenfried07 Gedurende zijn hele leven had pater Werenfried bijzondere aandacht voor de steun aan de Oekraïens Grieks-katholieke Kerk. Deze kerk heeft zich in 1596 weer met Rome verenigd, maar viert de liturgie volgens de Oosterse ritus. In 1946 werd de Kerk opgeheven door de communisten, die een valse synode bij elkaar hadden geroepen. Tot aan het ineenstorten van het communistische regime ondergingen de gelovigen ernstige represailles en strafmaatregelen, en pater Werenfried hielp hen hun ondergrondse kerk in leven te houden. Pater Werenfried noemde zijn reis naar Lviv “een van de gelukkigste dagen” uit zijn leven.

Voor pater Werenfried begon een bijzonder nieuw hoofdstuk in zijn verzoeningswerk met het stimuleren van betere relaties tussen de katholieke Kerk in het Westen en haar Russisch-orthodoxe zusterkerk. In 1992 riep hij op tot verzoening tussen de gescheiden christenen en vroeg de katholieken hun orthodoxe zusterkerk te helpen. Net zoals hij na de oorlog preekte om de vijanden van gisteren lief te hebben, verkondigde hij nu verzoening om het schisma in de Kerk tussen Oost en West, dat al duurt vanaf 1054, te overwinnen. Hij ontmoette de orthodoxe patriarch Alexei II van Moskou en ze kwamen specifieke hulpmaatregelen voor de Russisch-orthodoxe Kerk overeen. Daaronder vielen later ook de ‘kapelboten’, gebaseerd op het voorbeeld van de vroegere kapelwagens, om de sacramenten naar uitgestrekte kerkloze trajecten van de Wolga- en Donrivieren te brengen.

Verdere loop
In 1993 sprak pater Werendfried op de Wereldjongerendagen in Denver in Amerika. In 1997 markeerde een bedevaart van 5000 vrienden, weldoeners en medewerkers van Kerk in Nood naar Fatima in Portugal. Het was de 50ste verjaardag van Kerk in Nood en de 80ste verjaardag van de verschijningen in Fatima. Daarbij hernieuwde pater Werenfried de toewijding van zijn charitatieve instelling aan Maria. In oktober van dat jaar was er ook een audiëntie bij paus Johannes Paulus II in Rome om de nieuwe bestuursstructuur van Kerk in Nood te presenteren.

In het jaar 2000 vierde pater Werenfried zijn diamanten priesterjubileum. Vanwege het Heilig Jaar werd er een bedevaart naar Rome georganiseerd voor vrienden en weldoeners. Paus Johannes Paulus II begroette pater Werenfried en bedankte hem namens de Kerk voor zijn levenswerk. In hetzelfde jaar overhandigde pater Werenfried plechtig een klein kruis aan pater Alliende, de internationale geestelijk leidsman van Kerk in Nood. Na de Heilige Mis, die pater Werenfried concelebreerde met pater Alliende, gaf hij hem het kleine kruis dat jaren op zijn schrijftafel stond, met de opdracht om het op zijn beurt te overhandigen aan zijn opvolger.

Op bezoek in het Vaticaan
Eind juni 2001 ontmoette pater Werenfried paus Johannes Paulus II gedurende zijn pastoraal bezoek aan Oekraïne. In Lviv zegende de paus de bouwplaats voor het nieuwe Grieks-kathlolieke seminarie en Theologisch Centrum. In 2002 vond van 22-28 april de eerste ontmoeting plaats van geestelijk assistenten en leiders van Kerk in Nood met pater Werenfried in Königstein en Rome. Hoogwaardigheidsbekleders en medewerkers van het Vaticaan uitten hun waardering voor het werk van Kerk in Nood. Het hoogtepunt van de ontmoeting was op 27 april de concelebratie van de Heilige Mis met de Paus in zijn privé-kapel. De Heilige Vader overhandigde pater Werendfried zijn eigen Paaskaars.

Op 17 januari 2003 vierde pater Werenfried zijn 90ste verjaardag temidden van 500 collega’s, vrienden en weldoeners. Hij deed dat met een heilige Mis in de kathedraal van het Duitse Limburg en een receptie in het gemeentehuis. Bisschop Frans Kamphaus hield de belangrijkste redevoering en herinnerde de genodigden eraan dat “godsdienst tegenwoordig nog steeds iets opwindends heeft”. Hij zag het leven en werk van pater Werenfried daarvan als het beste bewijs.

Pater Werenfried overleden
Na een korte maar ernstige ziekte overlijdt pater Werenfried op 31 januari 2003 in Bad Soden, in Duitsland. De heilige Requiem-mis werd opnieuw gevierd in de kathedraal van het Duitse Limburg. De hoofdcelebrant en -spreker was de Prefect van de Vaticaanse Congregatie voor de Clerus, kardinaal Dario Castrillón Hoyos. Daarnaast waren kardinaal Meisner van Keulen, bisschop Franz Kamphaus van het Duitse Limburg en talrijke andere bisschoppen en priesters uit de hele wereld aanwezig. Als symbool van de verrijzenis, en als speciaal teken van persoonlijke genegenheid voor en toewijding aan de paus, brandde naast de kist de paaskaars uit de privé-kapel van Paus Johannes Paulus II. De plechtige begrafenis van de stichter van Kerk in Nood vond op 7 februari 2003 in de namiddag plaats in de stad Königstein, in aanwezigheid van een grote menigte gelovigen.