fbpx

Kardinaal Robert Sarah: sereen en onverschrokken

donderdag, 08 september 2016
Persoonlijk verhaal
De kardinaal van een afgelegen Afrikaans dorp is uitgegroeid tot een boegbeeld voor de katholieke orthodoxie in een kerk waar veel dingen nu onzeker lijken.

Opvolger van de Paus
Er wordt vaak gezegd dat zodra een nieuwe Paus verschenen is aan de loggia van de St. Pieter, de gedachten van de kardinalen vrijwel direct gaan naar de vraag van zijn opvolger. Hoewel Paus Franciscus tachtig wordt aan het einde van dit jaar, lijkt hij niet zonder stoom te geraken. Ondanks het feit dat hij een deel van een long mist, lijkt hij onverminderd door te gaan met een uitdagend schema waarvan hij zelfs lijkt te genieten. Dit, samen met het duidelijke plezier in zijn rol, maken dat het moeilijk is om serieus te zijn over de speculatie dat zijn Pausdom een ​​korte zal zijn. Toch moet niemand verbaasd zijn dat er al veel gespeculeerd wordt over de identiteit van zijn opvolger. Onder de namen waarover gesproken wordt, is er een van een kardinaal die is verheven tot het Heilig College van Benedictus XVI, en die steeds meer wordt bewonderd door degenen die de erfenis van de emeritus Paus wensen te consolideren.

Kerkelijke marge
Kardinaal Robert Sarah, relatief weinig bekend voor de verkiezing van Paus Francis, heeft laten zien dat hij sindsdien als een belangrijke speler geldt in Rome. Zijn naam – uitgesproken Sar-AH en niet zoals de Engelse voornaam – onthult het Franse taalkundige en culturele erfgoed dat bij deze zoon van de West-Afrikaanse savanne op jonge leeftijd werd ingeblazen door Missionarissen van de Heilige Geest. Kardinaal Sarah, een tweede generatie Christen, is een man met een authentieke claim op de kerkelijke marges, zo geliefd door Paus Francis. Hij heeft een diep begrip van het culturele en theologische erfgoed dat het oude continent, samen met zijn politieke en economische hegemonie, verspreid heeft.

Platteland van Guinée
We krijgen een fascinerend inzicht in deze beide strengen van zijn persoonlijkheid door middel van zijn boek ‘God of niets’, in feite een interview door de Franse schrijver Nicholas Diat, dat vorig jaar is gepubliceerd in het Frans en in het Engels. Het boek begint met een biografische sectie, waarin de kardinaal de sporen van zijn carrière volgt van de vroege jaren, in een ronde, eenkamer bakstenen hut op het platteland van Guinee, het enige bezit van zijn familie tot zijn huidige functie als hoofd van het dicasterie van het Vaticaan voor liturgie. Daarnaast biedt het boek reflecties op de theologische kwesties die vandaag van invloed zijn op de interne samenhang van de Kerk en de vitaliteit van het zendingswerk.

Beide secties zijn inspirerend en onthullen kardinaal Sarah als een man van diepzinnig en sereen contemplatief temperament met dynamische capaciteiten voor actie en een verbazingwekkende moed die controversiële kwesties niet uit de weg gaat. Deze kwaliteiten van talent voor actie en onbevreesdheid waren misschien de reden dat Johannes Paulus II hem koos als ‘s werelds jongste bisschop in 1979, slechts 34 jaar, voor de hoofdstad van het Guinée, Conakry.

Bovenaan dodenlijst
De Kerk in de voormalige Franse kolonie was reeds lang in conflict met het radicale, marxistische regime van dictator Sékou Touré. Robert Sarah was opgegroeid in de vroege dagen van het regime, kort na de onafhankelijkheid. Hij volgde het kleinseminarie in buurland Ivoorkust en daarna het grootseminarie in Guinée, waarna hij zijn studie voltooide in Frankrijk en Rome. Zijn energieke strijd als priester en bisschop vanuit de hoek van de Kerk irriteerde Touré dusdanig dat, op het moment van diens overlijden in 1984, Sarah bovenaan zijn lijst voor arrestatie en executie bleek te staan.

Aartsbisschop Sarah leidde de Kerk door de turbulente veranderingen in de regimes die daarop volgden. Hij voelde zich zo uitgewoond door zijn taak dat hij om de elke twee maanden een retraite hield waarin hij drie dagen vastte op water en brood. "Dit leven van eenzaamheid en gebed hielp me om me op te laden en terug te keren naar de strijd," zegt hij in God of niets. Toch voelde hij zich zo omstreden dat hij in 1990 een ontslagbrief aan de Paus opstelde. Een mentor haalde hem over om het niet te verzenden.

Naar Rome geroepen
In 2001 werd hij naar Rome geroepen als secretaris van de Congregatie voor de Evangelisatie van de Volkeren. In die rol toonde hij voldoende standvastigheid en competentie om door Benedictus XVI met een delicate missie te worden toevertrouwd voor de Kerk in Afrika.

Het lijkt erop dat de wet van het celibaat grotendeels werd genegeerd onder de geestelijkheid van de Centraal-Afrikaanse Republiek en de medeplichtigheid van de hiërarchie aan de situatie was te flagrant om genegeerd te worden vanuit Rome. In 2009 leidde aartsbisschop Sarah een onderzoek ter plaatse waardoor niet minder dan de hoofden van de aartsbisschop van de hoofdstad, de voorzitter van de bisschoppenconferentie en tal van andere hooggeplaatste geestelijken rolden.

Het kan de strijdlust van de Guineese prelaat zijn geweest die Benedictus ertoe leidde hem in 2010 te verkiezen voor de post van president van de Pauselijke Raad Cor Unum, die verantwoordelijk is voor de bevordering en coördinatie van de charitatieve en humanitaire hulpverlening van de Kerk. De maand erna ontving hij de rode kardinaalshoed. Kardinaal Sarah onthulde dat de Duitse Paus hem vertelde dat hij hem benoemd had ‘omdat ik weet dat van alle mensen jij de ervaring hebt van het lijden en het gezicht van de armoede. Je zult het meest in staat zijn om tactvol het mededogen en de nabijheid van de Kerk voor hen die het armst zijn uit de drukken. "

Vastbesloten
Tact en mededogen werden echter niet bereikt ten koste van een uitgesproken getuigenis van de waarheid zoals de nieuwe kardinaal het zag. Binnen enkele maanden na zijn benoeming raakte hij verwikkeld in een publieke ruzie over Caritas Internationaal, de overkoepelende organisatie van de wereldwijde activiteiten van katholieke liefdadigheidsinstellingen en ontwikkelingsorganisaties. Kardinaal Sarah was vastbesloten om het katholieke ethos van de organisatie te versterken en de toepassing van de beginselen neergelegd in de encycliek van Benedictus, Caritas in Veritate. De beslissing om het mandaat van directeur Dr. Lesley-Anne Knight niet te verlengen werd gevolgd door het opleggen van nieuwe statuten, dat het Vaticaan meer toezicht gaf op Caritas.

De veranderingen lokte kardinaal Óscar Rodríguez Maradiaga, de patroon van Caritas, uit om de zorgen te verwoorden van de medewerkers die zich benadeeld voelden op een wijze die kritiek impliceerde op kardinaal Sarah en op de toenmalige staatssecretaris, kardinaal Tarcisio Bertone. In die dagen had kardinaal Rodríguez niet de slagkracht die hij nu geniet en hadden kardinalen Sarah en Bertone de overhand.

Verandering van Paus
De verandering van Paus voorspelde weinig goeds voor een aantal hooggeplaatste prelaten, maar niet voor de Guineese kardinaal, wiens geloofsbrieven in een Kerk van en voor de armen niet in twijfel kon worden getrokken. Toen kardinaal Sarah weg ging bij Cor Unum was het om een ​​stap omhoog te zetten, in een van de meest omstreden kwesties in de hedendaagse Kerk, die van de liturgie. Weinigen zouden hebben voorspeld dat iemand die zo nauw verbonden was met de ‘agenda van Ratzinger’ op deze post zou worden benoemd. Het leek vrijwel zeker dat de post van prefect van de Congregatie voor de Goddelijke Eredienst zou gaan naar aartsbisschop Piero Marini, een bekende tegenstander van de strategie van Benedictus voor de liturgie. Hij spreekt vloeiend Spaans en staat dichtbij Paus Franciscus. Waarom werd zijn ambitie om de teugels van het liturgische leven van de Kerk over te nemen dan gedwarsboomd ten gunste van een kardinaal die stem heeft gegeven aan de zeer Ratzingeriaanse (en niet-Mariale) overtuiging dat “men God niet kan ontmoeten… zonder beven, zonder ontzag, zonder diep respect en heilige vrees?"

Het antwoord is waarschijnlijk dat Francisus, die meerdere malen pijnlijk heeft moeten leren dat zelfs een Paus geen absolute controle kan uitoefenen op de curie-machine, besefte dat een terugslag niet in zijn belang is in een domein dat niet een van zijn prioriteiten is. Een nieuwe aanstelling die zo duidelijk in strijd is met de oriëntaties van zijn voorganger zou immers een nieuwe liturgie-oorlog kunnen doen ontbranden. De aanstelling van Sarah als prefect is daarom een meesterlijk voorbeeld van zijn techniek van het afvuren van een salvo in ogenschijnlijk tegengestelde richtingen: "Ik wil dat je doorgaat de liturgische hervorming van het Tweede Vaticaans Concilie te implementeren … [en] het goede werk voort te zetten in de liturgie dat door Paus Benedictus XVI begonnen is."

Ondubbelzinnig
Paradoxaal genoeg is de ster van kardinaal Sarah merkbaar rijzende in een pontificaat dat onsympathiek lijkt voor zijn theologische temperament. Nergens was dit duidelijker zichtbaar dan in de familie-synodes van de laatste twee jaar, waarin hij een uitstekend woordvoerder werd – zowel op de synodevloer als in zijn schrijven – voor degenen die zich verzetten tegen pogingen om toegang tot de Eucharistie te verlenen aan gescheidenen en hertrouwden – een verandering die krachtig bepleit werd door kardinaal Walter Kasper en anderen, waarvan men denkt dat Paus Francis deze welgezind is. Er was geen dubbelzinnigheid in de positie van kardinaal Sarah. De Afrikaan was onvermurwbaar dat er geen verandering mogelijk was in de discipline, omdat dit zou neerkomen op een afwijzing van de constante leer van de Kerk.

Het kan zijn geweest dat kardinaal Kasper hem in gedachten had toen hij een nogal ondoordachte opmerkingen maakte over de ontvankelijkheid voor Afrikaanse adviezen over de seksuele moraal, die de westerse wereld vandaag de dag zo bezig houdt. Kardinaal Sarah is niet minder direct geweest door de agenda van liberaliserende theologen gelijk te stellen aan cultureel imperialisme van een arrogant en decadent Westen.

Boegbeeld van orthodoxie
Samen met zijn positie tijdens de synode heeft het boek van kardinaal Sarah bijgedragen aan zijn positie als boegbeeld voor de katholieke orthodoxie in een Kerk waar veel dingen onzeker lijken. Daarom hebben velen het nu over hem als mogelijk ‘papabile’ wanneer het volgende conclaaf ook moge zijn.

Hoe realistisch is dit? In ‘God of niets’ praat hij over hoe hij als jongen het Vaticaan zag als ​​ongenaakbaar hoogtepunt. Het boek onthult hem als een nederig man verliefd op de transcendente God die hij dient in actie en die hij op zijn knieën in de contemplatie benadert. Hij wil zeker geen persoonlijke ambitie voeden om dat eenzame hoogtepunt zelf te bestijgen. Maar misschien dat de Kerk besluit dat ze die combinatie van de onverschrokken man van actie en de met ontzag vervulde contemplatief aan het roer nodig heeft?

Het is moeilijk voor te stellen dat in een nu gehouden conclaaf degenen die verlangen om de theologische erfenis van Benedictus XVI nieuw leven in te blazen zo’n belangrijke overwinning zouden kunnen behalen. Elk consistorie onder Paus Franciscus – en er wordt later dit jaar weer een verwacht – verdunt hun kracht in het Heilige College. Kardinaal Sarah’s openhartigheid over zaken als homoseksualiteit, wat een sjibbolet voor westerse seculiere moraal is geworden, zou betekenen dat zijn verkiezing zou worden gezien als een directe uitdaging voor wat de opkomende wereldorde lijkt te zijn. Niet alle kardinalen zijn hier klaar voor. Toen hij de westerse liberale ideeën over sekse en gender met nazi-propaganda en Islamistische terreur vergeleek, maakte hij liberalen woedend. Zij zien hem als grotendeels verantwoordelijk voor het torpederen van inspanningen om de synode "een meer pastorale toon" over homoseksualiteit te laten innemen. Maar hij schrikt waarschijnlijk ook sommige conservatieven af die liever een minder confronterende aanpak voorstaan.

Een ding dat we geleerd hebben in de afgelopen drie jaar is dat er minder zekerheden in de Kerk zijn dan we dachten. Ik zal zeker geen geld zetten op het hebben van een Paus uit de West-Afrikaanse savanne, maar slechts een roekeloze geleerde zou het uitsluiten. Kardinaal Sarah is slechts negen jaar jonger dan Franciscus. Zijn verkiesbaarheid zal waarschijnlijk afnemen als Franciscus langer Paus blijft dan een paar jaar. Dat gezegd hebbende, kan het vooruitzicht van een korte regeerperiode worden gezien als een voordeel in een beladen situatie. Dit was zeker het geval voor kardinaal Ratzinger in 2005. Maar toch, wie uit het volgende conclaaf ook als Paus wordt verkozen, een ding is zeker: naar de stem van Robert Sarah zal in haar beraadslagingen worden geluisterd.

Auteur Pr Mark Drew behaalde een doctoraat in de oecumenische theologie aan het Institut Catholique. Hij is priester belast met de parochie van Hornsea in het bisdom Middlesbrough.

Bron: Catholic Herald