fbpx

“Blijkbaar mogen verslaafden niet leven”

vrijdag, 18 augustus 2017
Persoonlijk verhaal
Zr. Maria Juanita 'Nenet' Daño slaakt een kleine zucht van verlichting. Ze komt net van een ontmoeting met zes druggebruikers. Misschien zullen deze mannen niet zo bloedig aan hun einde komen als dozijnen anderen in de sloppenwijk San Andres Bukid in Manila, waar zij werkt. De mannen zijn gekomen voor begeleiding, in de hoop dat zij hun leven veranderen en geen slachtoffers worden in de aanhoudende oorlog van de regering tegen drugs.

door Ceres P. Doyo

De zuster van de Congregatie van O.L. Vrouw van Liefde van de Goede Herder ziet ondanks hun bereidwilligheid veel gevaar voor de druggebruikers, omdat hun namen op een lijst van de politie staan. Daarmee zijn zij gebrandmerkt, mikpunt in de grote politieoperatie die begon toen president Rodrigo Duterte in juli 2016 aan de macht kwam. “Zij zijn bang dat ze vermoord worden en geven gehoor aan een oproep van het hoofd van de barangay (wijk) om deze vrij van drugs te maken”, zegt Daño over haar zes cliënten, tussen 25 en 47 jaar oud. Afhankelijk van wie er telt, heeft de oorlog tegen drugs tussen de 2.000 en 7.000 levens gekost. Dat gebeurde in politieoperaties, maar ook bij moorden door ‘burgerwachten’: uitgevoerd zonder enige vorm van proces. Dagelijkse nieuwsoverzichten melden incidenten van standrechtelijke executies door niet geïdentificeerde daders. Moordenaars laten vaak een briefje achter waarop staat dat de dood van het slachtoffer te maken heeft met drugs.

“Wie zwijgt, is medeplichtig”
In de nacht van 9 juli werd, op ongeveer 5 kilometer van de wijk waar Daño werkt, een man gedood voor het Katholieke Paus Pius XII Centrum. De katholieke Bisschoppenconferentie van de Filippijnen had er net een bijeenkomst gehad en Daño had er juist haar gebedswake beëindigd. Aartsbisschop Socrates Villegas, voorzitter van de bisschoppenconferentie, reageerde meteen op de moord: “We kunnen ons niet met deze situatie verzoenen. Wie zwijgt bij het zien van zo’n afschuwelijke daad, is medeplichtig”, schreef hij op Facebook. “Laat de publieke verontwaardiging alle betrokkenen bereiken, want verontwaardiging moet er zijn. De stem uit de hemel ‘Het bloed van je broer die je vermoord hebt, roept vanuit de grond tot mij’ is tot ons allen gericht.” Het bericht werd opgepikt door de media.

Duterte had gezworen een einde te maken aan de dreiging van drugs in het land. De betrokkenen worden uitgeroeid – wat daar ook voor nodig is. Wie verdacht wordt van druggebruik kan slachtoffer worden van een standrechtelijke moord; daders zijn onbekend en handelen straffeloos. Onschuldige mensen, onder wie kinderen, eindigen als ‘bijkomende schade.’ De Kerk verklaarde ‘solidariteit met slachtoffers van schendingen van mensenrechten en hun families, met name de slachtoffers van onwettelijke moorden.’ Duterte sloeg hard terug naar de Kerk en naar nationale en internationale mensenrechtengroeperingen die kritiek hadden op zijn oorlog tegen drugs.

Het werk van zr. Daño
Zuster Daño, een bevoegd maatschappelijk werkster, doet sinds 2011 straatwerk in San Andres Bukid, waarschijnlijk de dichtst bevolkte wijk in het aartsbisdom Manilla. Na acht jaar als missionaris in Senegal keerde ze in 2011 terug naar de Filippijnen. Ze werkte twee maanden in het ziekenhuis van de zusters, waarna ze haar werk bij twee verschillende ‘Tanahan’ of huizen begon. Het ene betreft een centrum voor crisisinterventie voor vrouwen en meisjes, waar ze als adviseur werkte. Het andere Tanahan ligt in San Andres Bukid, ongeveer 3 kilometer verderop. In een flatgebouw voor mensen met lage inkomens dat is gebouwd door het aartsbisdom hebben de zusters een centrum voor straatwerk; de ontmoetingsplek dient tevens als kantoor en slaapruimte voor zuster Daño. Zij werkt als enige zuster van de Goede Herder in het gebied.

Het flatgebouw van vier verdiepingen, op een steenworp afstand van de parochiekerk, valt op in de wirwar van nauwe straatjes en steegjes met huisjes van bordkarton, soms bestaande uit alleen een afdak tegen een muur. San Andres Bukid is propvol en overbevolkt. Er zijn 26 wijken; in 11 ervan staat een gekozen vrouw aan het hoofd. Voordat de oorlog tegen drugs en de moorden begonnen, werkte zuster Daño vooral met kleine christelijke gemeenschappen in de wijk. Dat zijn kleine katholieke gemeenschappen waarvan de leden deelnemen aan de evangelische zending van de kerk en samenkomen voor gebed en vorming.

Neergeschoten in bad
Een groep vrouwen, de lekenpartners van de Goede Herder, helpt Daño in haar dienstwerk. De vrouwen wonen in de wijk en komen uit arme families, maar zijn vastbesloten om de Kerk te dienen en het leven van hun medebewoners te verbeteren. Ze helpen de laatste tijd ook slachtoffers van de moorden, op bescheiden wijze, onder leiding van zuster Daño. Zoals Amina Merced, die haar twee volwassen zoons en een broer verloor als gevolg van een politieoperatie in januari. “Men vertelde dat mijn zoon Leo en mijn broer Bimbo sliepen, terwijl Joshua, mijn andere zoon in bad zat en naakt werd neergeschoten. Ze hadden Bimbo aangezien voor mijn broer Crisanto, naar wie ze op zoek waren. Ik rende terug en vond overal bloed in ons huis.” De politie had hun lichamen meegenomen naar een uitvaartcentrum dat per lichaam € 1135 rekent voor de uitvaart en begrafenis. Zelfs nadat de prijs was verlaagd, moest ze geld lenen.

Een jongen van zeven jaar vertelde dat hij zijn vader dood vond, liggend in een plas bloed. Zijn moeder zit nu in de gevangenis vanwege beschuldigingen in verband met drugs; verwanten en buren zorgen voor de jongen. De politie voert als reden voor de moorden vaak aan dat de verdachten ‘zich verzetten’, maar de meeste politie-invallen zijn ‘s nachts, waarbij de verdachten ongewapend of zelfs in slaap zijn. Als het om onbekende aanvallers gaat bij onwettelijke moorden, kun je alleen maar speculeren: zijn de moordenaars ingehuurd door de politie of door drugsbaronnen; beiden willen deze mensen het zwijgen opleggen.

De vrouwelijke lekenpartners en vrijwilligers helpen bij de begrafenissen en doen mee aan protesten. Zij krijgen een gespecialiseerde juridische training zodat zij casussen kunnen documenteren en rouwende families kunnen helpen. Zij spreken over hun ervaringen uit de eerste hand met de oorlog tegen drugs, maar vragen om veiligheidsredenen niet met hun eigen naam vermeld te worden. ‘Ely’ vertelt hoe ze moeders van slachtoffers moest troosten en met hen rouwt. “Ik ben ook moeder”, zegt ze. “Soms is het moeilijk om te slapen als je kleine geluiden hoort die zouden kunnen wijzen op een inval in de buurt.” Zuster Daño vult haar aan: “Als bewoners ongebruikelijke politieaanwezigheid opmerken, concluderen zij dat er doden zullen vallen.”

De vrouwen helpen ook druggebruikers die nog niet zwaar verslaafd zijn; ze geven hen actieve koolstof (een soort norit), waarmee ze hun gestel kunnen reinigen. De capsules zijn gemaakt van verbrande kokosnootschillen. De meest gebruikte drug is methamfetamine, ook bekend als ‘cocaïne van de armen’, dat lokaal ‘shabu’ wordt genoemd. Het is gemakkelijk verkrijgbaar en te vervoeren en wordt lokaal geproduceerd in clandestiene laboratoria. De Chinese en Filipijnse criminelen die deze laboratoria exploiteren, worden regelmatig gearresteerd en gevangen gezet. Maar ‘shabu’ wordt ook uit het buitenland gehaald. Het is algemeen bekend dat bij de drughandel ook politiemensen vaak betrokken zijn. “’Ik benader gebruikers en biedt aan hen te helpen”, zegt ‘Dianne’. “Gedurende enkele weken nemen zij 2 tot 3 keer per dag capsules, daarna in een lagere dosering. Dan volgt een urinetest.” Volgens ‘Pia’ is er blijdschap als iemand negatief test, maar is het een teleurstelling als iemand die negatief testte later weer positief blijkt te testen.

Juridische training
De vrouwen, meestal van middelbare leeftijd, hebben een juridische training gehad, gericht op mensen die geen hoger onderwijs volgden maar wel graag willen leren. De Free Legal Assistance Group, samengesteld uit mensenrechtenadvocaten, onder wie een decaan, heeft een conferentie voor hen geleid. “Ze kunnen nu dossiers met informatie samenstellen in het Filipino”, zegt Daño met een vleugje trots in haar stem. Zr. Regina Kuizon, overste van de zusters in de Filippijnen en Japan, steunt het werk van zr. Daño. Ze biedt, net zoals Jezus, de Goede Herder, hulp en steun aan degenen die dat het meeste nodig hebben en aan de slachtoffers (van onwettelijke moorden). Ze neemt het onverschrokken voor hen op en neemt ze het risico hen te beschermen. Ik bid voor haar en voor allen die zonder angst de kant van de armen in dit land kiezen.”

Minder armoede door het vermoorden van de armen
Zuster Daño, die vaak openlijk de bloedige oorlog tegen drugs van Duterte bekritiseert, plaatste onlangs een bericht op haar Facebookpagina: “In mijn wijk zijn de mortuaria blij als vermoorde drugsverdachten naar hen worden gebracht. De arme families laten de doden er soms achter, als zij zich niet kunnen veroorloven hun geliefden vrij te kopen.” Ze voegde er sarcastisch aan toe: “Dit is de realiteit: deze regering is anti-armen. Hun strategie om armoede te verminderen is de armen te vermoorden. Er zijn minder arme mensen, omdat velen van hen 3 meter onder de grond liggen. Echt een verandering, nietwaar?” Ze vertelt over een recent geval. “Hij was 49 jaar, vader van twee kinderen, had een handicap en het was bekend dat hij zijn huis verhuurde voor drugbijeenkomsten. Hij rekende 20 pesos per persoon. Zelf sliep hij die nacht in het steegje. De overvallers namen hem mee naar binnen en doodden hem daar. De politie zegt dat hij tegenstand bood en terugvocht. Hoe kon hij terugvechten als hij zijn verschrompelde hand niet eens kon optillen?”

Daño zegt dat ze de gevallen van onwettelijke moorden verzamelt zodat haar congregatie en anderen die kunnen lezen. Maar haar belangrijkste doel is te voorkomen dat de verslaafden slachtoffer worden van de oorlog van de regering tegen drugs, en een betekenisvol leven kunnen hebben zonder drugs. “Toen ik een meisje van 14 jaar naar het kantoor bracht van het Departement van Sociale Zaken en Ontwikkeling, werd mij gezegd dat ze zelfs geen geld hadden voor een drugtest die tien dollar kost”, zei Daño. “Ik antwoordde de ambtenaar dat het blijkbaar niet de bedoeling van de regering is dat verslaafden blijven leven.”

Kerk in Nood steunt religieuzen op de Filipijnen, maar niet specifiek het werk van zuster Maria Juanita ‘Nenet’ Daño.